1. Rừng là gì?
Rừng là một hệ sinh thái bao gồm nhiều loài thực vật rừng, thú rừng, côn trùng, nấm, đất rừng và các điều kiện môi trường tự nhiên, trong đó thành phần cơ bản là một hoặc vài loài mây, tre, trúc, cây họ đậu chiều cao được phân loại theo hệ thực vật trên đồi đất, núi đá vôi, đất có nước, đất cát, hoặc hệ thực vật đặc thù khác với diện tích liền kề từ 0,3 héc ta trở lên; độ tuổi che1 từ 0,1 trở lên.
2. Vai trò của rừng:
Rừng có vai trò to lớn đối với cuộc sống của con người cũng như môi trường: sản xuất nguyên liệu thô, tạo ra oxy, phân bón, thuốc trừ sâu, điều tiết không khí, là nơi trú ngụ tự nhiên và lưu trữ những hệ gen quý giá, giữ đa dạng sinh học, ngăn chặn được bão lũ lụt tàn phá đất đất liền, bảo vệ và ngăn chặn gió bão, chống sạt lở núi, đảm bảo duy trì sự sống, bảo vệ tính mạng của con người. ..
3. Hậu quả cháy rừng:
Trong những năm gần đây tình trạng cháy rừng diễn ra liên tục do nhiều nguyên do đã để lại nhiều hệ lụy to lớn. Hậu quả cháy rừng gây ảnh hưởng tiêu cực không nhỏ đến cả môi trường và con người như biến đổi khí hậu, mất da dạng sinh học, ô nhiễm không khí…
Đối với môi trường
Mất đa dạng sinh học: Cháy rừng phá hủy hệ sinh thái rừng, nơi sinh sống của nhiều loài động vật và thực vật. Các loài động vật có thể bị chết do bị cháy, ngạt khói hoặc mất môi trường sống. Các loài thực vật cũng có thể bị chết, dẫn đến mất đa dạng sinh học.
Ô nhiễm không khí: Sự suy giảm diện tích rừng cũng ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ CO2 của hệ sinh thái rừng, gây ra việc tăng lượng khí CO2 trong không khí và làm gia tăng hiệu ứng nhà kính.
Xói mòn đất: Cháy rừng làm giảm độ bao phủ của thảm thực vật khiến đất dễ bị xói mòn.
Biến đổi khí hậu: Khối lượng lớn khí CO2 thải ra môi trường do hậu quả cháy rừng là một trong những khí gây hiệu ứng nhà kính chính. Điều này có thể góp phần làm tăng nhiệt độ Trái đất và làm trầm trọng thêm tình trạng biến đổi khí hậu.
Đối với con người
Cháy rừng thải ra nhiều chất có hại cho không khí, bao gồm khói, CO2, các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, hợp chất hữu cơ khó bay hơi (VOCs), những kim loại nặng và các hạt siêu nhỏ PM2.5. Các hạt PM2.5 rất nhỏ nên có thể xâm nhập vào phổi người, gây ra các bệnh nghiêm trọng như viêm phổi, hen phế quản, COPD và các bệnh về tim mạch.
Các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và VOCs cũng ảnh hưởng đến sức khỏe con người, như gây đau đầu, mệt mỏi, kích ứng mắt và đường hô hấp, thậm chí có thể làm tăng nguy cơ ung thư.
Bên cạnh đó, CO2 – hậu quả cháy rừng, là một trong những nguyên nhân gây ra hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu, làm cho môi trường cũng như sức khỏe con người bị ảnh hưởng lâu dài.
Ngoài ra, việc ngăn chặn và dập đám cháy cũng tiêu tốn nhiều tiền bạc, nhân lực, vật tư, gây tổn thất cho nền kinh tế nặng nề.
4. Nguyên nhân gây ra cháy rừng
Biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu là một trong những nguyên nhân gây ra hậu quả cháy rừng. Khí hậu thay đổi rõ rệt với hàng loạt các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, gió lớn, bão… Hạn hán và hanh khô khiến cỏ cây khô héo, dễ bắt lửa và dẫn đến cháy rừng.
Nhiệt độ toàn cầu ngày càng tăng lên đẩy nhanh hiện tượng bốc hơi, khiến đất đai trở nên khô hơn. Ở các nước có tuyết, nhiệt độ tăng cũng làm cho mùa tuyết tan đến sớm hơn, khiến mặt đất khô trong thời gian dài hơn. Đây là điều kiện thuận lợi cho lửa tấn công.
Do con người và sinh vật
Con người và sinh vật cũng là tác nhân gây ra hậu quả cháy rừng. Đốt nương rẫy để làm đất canh tác là nguyên nhân chính gây cháy rừng ở nhiều vùng trên thế giới. Đốt rác, vứt tàn thuốc bừa bãi, chặt phá rừng lấy gỗ có thể dẫn đến cháy rừng trên diện rộng.
Một số loài côn trùng hoặc động vật gặm nhấm có thể giết chết cây cối khiến chúng khô héo, dễ bắt lửa. Khi mùa hè kéo dài hơn do biến đổi khí hậu, côn trùng sẽ sinh sản nhanh hơn và nhiều hơn, làm tăng nguy cơ cháy rừng. Ngoài ra, các hiện tượng thiên nhiên như sét cũng là một nguyên do gây cháy.
Một vòng tuần hoàn
Biến đổi khí hậu và cháy rừng tạo ra một vòng luẩn quẩn, trong đó mỗi yếu tố đều góp phần làm trầm trọng thêm yếu tố kia.
Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ và độ ẩm của môi trường, khiến cây cối dễ bị cháy hơn.Hậu quả cháy rừng là giải phóng khí carbon dioxide, một trong những khí gây hiệu ứng nhà kính chính. Khí carbon dioxide này góp phần làm tăng nhiệt độ toàn cầu, từ đó làm trầm trọng thêm tình trạng biến đổi khí hậu.
5. Các biện pháp ngăn ngừa cháy rừng
Nâng cao nhận thức người dân
Tuyên truyền, tăng cường nhận thức của người dân về những hậu quả cháy rừng đến môi trường và sức khỏe con người.
Giáo dục cộng đồng về vai trò của việc bảo vệ rừng và quản lý cháy rừng trong việc hạn chế những tác động tiêu cực của cháy rừng.
Nghiêm cấm các hoạt động đốt rác, đốt cỏ tự phát, hút thuốc trong rừng…
Vận động các hộ gia đình không đốt rừng làm nương rẫy bừa bãi, đưa ra chính sách quy hoạch nương rẫy phù hợp.
Tuyên truyền, giáo dục người dân cách ứng phó khi có cháy rừng.
Tăng cường kiểm tra bảo vệ rừng
Trong công tác phòng cháy và chữa cháy rừng, các hạt kiểm lâm huyện cần phải tăng cường kiểm soát các biện pháp.
Giám sát, kiểm tra nghiêm ngặt người dân đi vào rừng.
Phát hiện và xử lý ngăn chặn kịp thời những vụ cháy rừng mới xảy ra, tránh nguy cơ lan rộng đám cháy giảm thiểu hậu quả cháy rừng.
Phân công, bố trí lực lượng thường trực, kiểm tra, gác rừng vào mùa khô, nắng nóng, hạn hán.
Theo dõi và cập nhật thường xuyên tình hình thời tiết để dự báo được mức độ nguy hiểm của cháy rừng. Từ đó, có thể chỉ đạo, bố trí lực lượng và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp, đúng lúc.